Kolizje ptaków z samolotami


Pierwsze zdarzenie z ptakami odnotowali już pionierzy lotnictwa bracia Wright – 7 sierpnia 1908 r. Natomiast pierwszy tragiczny wypadek na skutek kolizji samolotu z mewami miał miejsce w 1912 roku w Kalifornii.
Zdjęcie (1)

Lotnictwo jest jedną z najprężniej rozwijających się gałęzi gospodarki na świecie. Dynamikę jego rozwoju obserwujemy w zakresie doskonalenia technologii, w tym stosowania nowych konstrukcji samolotów, rozwoju systemów zarządzania ruchem w przestrzeni powietrznej oraz coraz bardziej restrykcyjnych przepisów dot. bezpieczeństwa. Rozwój lotnictwa sprawia, że jego wpływ na środowisko jest drastycznie wzrasta. Relacje środowiskiem – lotnictwo obejmują m.in. problemy z kolizjami statków powietrznych ze zwierzętami.

Część kolizji związana jest z bezpośrednim zagrożeniem życia i zdrowia ludzi, a także kosztownymi uszkodzeniami bardzo drogich maszyn.


Według raportu FAA (Federal Aviation Administration) w w ostatnich latach jedynie na terenie Stanów Zjednoczonych dochodzi do ponad 10 tys. kolizji statków powietrznych z ptakami rocznie.
Zdjęcie (2)

W ostatnich dziesięcioleciach rozwoju lotnictwa cywilnego i wojskowego na całym świecie wzrasta lawinowo liczba kolizji statków powietrznych z ptakami. Pierwotne przyczyny tkwią w nieustannie zwiększającym się natężeniu ruchu powietrznego – liczba lotów na terenie USA wzrosła z 18 mln w 1980 r. do 28 mln. w roku 2008. Dodatkowo według przewidywań Federal Aviation Administration liczba lotów w 2025 r. tylko w ruchu cywilnym wzrośnie do 25 mln. Kolejną przyczyną wypadków jest zauważalny gwałtowny wzrost populacji tych gatunków ptaków,  które stanowią największe zagrożenie dla lotnictwa (np. gęsi, mewy).  Paradoksalnie, trzecią przyczyną powodującą wzrost kolizji w powietrzu jest postęp techniczny w konstrukcji samolotów – samoloty stają się coraz cichsze. Jednak nawet w odniesieniu do bardzo głośnych samolotów wojskowych ptaki występując na lotniskach bardzo szybko przyzwyczajają się do wysokiego poziomu hałasu (zjawisko tzw. habituacji).

Kolizja ptaka ze statkiem powietrznym jest zdarzeniem losowym, które uzależnione jest od wielu czynników np. występowania określonych gatunków ptaków, pory roku i dnia, wysokości lotu.
Każde zdarzenie, w którym uczestniczy ptak i samolot musi zostać zgłoszone do odpowiednich instytucji, w Polsce funkcję tę sprawuje Urząd Lotnictwa Cywilnego. 

Prawdopodobieństwo zderzenia ptaka z samolotem wg ICAO z lat 1980-1996 dla różnych a) kontynentów, b) pory roku, c) wysokości, d) elementów samolotu. Największe prawdopodobieństwo zderzenia z ptakiem występuje od w ciągu dnia podczas startu i lądowania samolotu. Kolizje na wysokościach do ok. 150 m stanowią ok. 75% wszystkich zdarzeń tego typu. Najczęściej uszkodzeniu ulegają silniki i przednia część kadłuba samolotu, łącznie ok. 83%.

Z powyższych analiz jasno wynika, że najwięcej incydentów ma miejsce od maja do października, co związane jest zarówno z pojawieniem się dużej liczby młodych ptaków jak i wzrostem ruchu lotniczego w okresie wakacyjnym.

Nie można ignorować zjawiska zdarzeń ptak – samolot, bowiem prawie zawsze dochodzi zarówno do dużych zarówno w ludziach jak i materialnych. W lotnictwie cywilnym w Polsce jedynie w ostatnich latach dochodzi do ok. 300 kolizji z ptakami rocznie.

Rys. 2. Udział zdarzeń z ptakami w lotnictwie wojskowym oraz w cywilnych portach lotniczych w Polsce w latach 2009-2012. Czarny – lotnictwo Sił Zbrojnych (n=128), szary – porty lotnicze (n=700) (baza danych o zdarzeniach w lotnictwie cywilnym ECCAIRS, ULC, dane Dowództwa Sił Powietrznych) (Skakuj i in. 2014).

Problem kolizji w powietrzu nie dotyczy tylko światowego lotnictwa cywilnego. Liczba kolizji samolotów wojskowych ma tendencję wzrostową, co także odnosi się do lotnictwa wojskowego w Polsce.

Rys. 3. Liczba kolizji statków powietrznych z ptakami w latach 2011-2015. Udział liczby kolizji w kolejnych latach w stosunku do wszystkich kolizji w danym okresie. Lotnictwo cywilne (ciemno szary) (n=1237) oraz lotnictwo Sił Zbrojnych (jasnoszary) (n=177) (Skakuj 2016b).

W latach 2011 – 2015 w lotnictwie Sił Zbrojnych RP odnotowano 200 kolizji z ptakami z czego większość dotyczy niegroźnych kolizji z małymi gatunkami ptaków. W 2016 roku łączna ilość kolizji samolotów z ptakami osiągnęła poziom 600 zdarzeń. Pokazuje to dobitnie jak ważne są działania ograniczające ryzyko kolizji z ptakami, zarówno dla lotnictwa cywilnego jak i wojskowego.

Zdjęcia:

Zdjęcie (1) © Flickr.com; artykuł Davide Crivelli, Bird Strike: cosa succede nelle collisioni tra aerei e uccelli, 25.09.2017; https://www.nextquotidiano.it/bird-strike-aerei-uccelli-collisioni/

Zdjęcie (2) © Mark Winterbourne